Basınçlı kaplar ve silindirik kazanlar; iç basınç ve sıcaklık etkisi altında çalışan, arıza veya uygunsuzluk durumunda ciddi risklere yol açabilen iş ekipmanlarıdır. Bu ekipmanların periyodik kontrolleri, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, Basınçlı Kaplar Yönetmeliği, ilgili standartlar ve gereklilikleri doğrultusunda gerçekleştirilmektedir.
1. Periyodik Kontrol Kriterleri
Basınçlı kaplar ve silindirik kazanların periyodik kontrollerinde aşağıdaki teknik ve emniyet kriterleri esas alınır:
- Tasarım ve imalat uygunluğu: Ekipmanın tasarım basıncı, işletme basıncı, maksimum sıcaklık değerleri, hacmi ve malzeme özellikleri üretici teknik dokümanları ve ilgili standartlar ile karşılaştırılır.
- Mekanik bütünlük ve dayanım: Kap gövdesi, kaynaklı birleşimler, flanşlar, kapaklar ve bağlantı elemanları; deformasyon, çatlak, korozyon ve aşınma açısından değerlendirilir.
- Basınç emniyet sistemleri: Emniyet ventilleri, basınç tahliye elemanları, manometreler ve kontrol sensörlerinin uygunluğu, ayar değerleri ve çalışabilirliği kontrol edilir.
- Sızdırmazlık ve izolasyon: Conta, bağlantı noktaları ve izolasyon elemanlarının basınç ve sıcaklık altında sızdırmazlığı değerlendirilir.
- İşaretleme ve teknik dokümantasyon: Kapasite bilgileri, çalışma limitleri, CE işareti, periyodik kontrol geçmişi ve teknik dosya uygunluğu incelenir.
2. Periyodik Kontrol Metotları
Periyodik kontrol faaliyetleri, tarafsız, bağımsız ve izlenebilir şekilde aşağıdaki yöntemlerle yürütülür:
- Görsel Muayene: Basınçlı kap ve silindirik kazanların tüm erişilebilir yüzeyleri gözle muayene edilerek mekanik ve yapısal bütünlük değerlendirilir.
- Fonksiyon Testleri: Emniyet ventilleri, basınç ve sıcaklık kontrol sistemleri ile otomatik durdurma mekanizmalarının fonksiyonları test edilir.
- Ölçüm ve Karşılaştırma: Basınç ve sıcaklık değerleri, kalibrasyonu yapılmış ölçüm cihazlarıyla ölçülerek tasarım ve işletme limitleri ile karşılaştırılır.
- Hidrostatik Test: Yönetmelik, standart veya risk değerlendirmesi gerektirdiğinde, belirlenen test basıncında hidrostatik dayanım testi uygulanır.
- Mühendislik Değerlendirmesi: Elde edilen tüm veriler, mühendislik hesapları ve standart kriterler doğrultusunda analiz edilerek uygunluk kararı oluşturulur.
3. Raporlama ve Uygunluk Kararı
Periyodik kontrol sonucunda hazırlanan rapor; uygulanan kontrol metotlarını, ölçüm sonuçlarını, mevzuat ve standart referanslarını ve uygunluk durumunu açık şekilde içerir. Uygunluk kararı, yalnızca objektif teknik veriler ve ölçülebilir kriterler esas alınarak verilir.
Sonuç: Basınçlı kaplar ve silindirik kazanların periyodik kontrolleri, teknik yeterlilik, tarafsızlık ve güvenilirlik ilkeleri doğrultusunda gerçekleştirilerek, ekipmanların güvenli işletilmesi ve basınç kaynaklı risklerin önlenmesi amaçlanmaktadır.